Quên mật khẩu?
Đăng ký!

 
 
 

BLOGS / SIRIUS STAR

Thứ bảy, 15/05/2010

Bi kịch kháng chiến


Chỉ trong vòng hai tháng ngắn ngủi hết Hữu Loan rồi đến Hoàng Cầm lần lượt đi về cõi vĩnh hằng. Cuộc đời của hai thi sĩ nổi tiếng này, cũng tương tự như những thành viên khác trong phong trào Nhân văn - Giai phẩm, đều trải qua những tủi nhục cay đắng trong cuộc đời. Dường như cuộc đời họ là những chuỗi bi kịch dài tương tự nhau. Bi kịch không chỉ bởi thời thế, bởi cơ chế đã giáng xuống đầu họ mà còn là những nỗi đau chất chứa từ đời sống cá nhân như tình cảnh vợ chồng, con cái ly tán trong một giai đoạn đen tối của dân tộc.
So với Hoàng Cầm hay những nhà thơ lớn trong phong trào Nhân văn - Giai phẩm như Trần Dần, Lê Đạt, Phùng Quán, Hữu Loan sáng tác ít hơn nhưng vẫn được gọi là nhà thơ lớn. Bởi, chỉ một bài Màu tím hoa sim của ông cũng đủ hàng thế hệ đồng cảm và xót xa cho số phận của người vợ quá cố của ông và cảm thương cho tình cảnh ông đã phải chịu đựng sau đó. Bài thơ Màu tím hoa sim vì những cảm xúc thật sự đó mà trở nên dễ đồng cảm trong quần chúng. Hơn nữa, nó được phát tán rộng rãi và được số đông người bên kia chiến tuyến (trước 1975) biết đến là do những bản nhạc dựa trên ý thơ của Màu tím hoa sim do Dzũng Chinh (Những đồi hoa sim), Duy Khánh (Màu tím hoa sim), Anh Bằng (Chuyện hoa sim) và người đã từng đi kháng chiến với Hữu Loan là Phạm Duy (Áo anh sứt chỉ đường tà) phổ nhạc. Trong đó hai bản Những đồi hoa sim của Dzũng Chinh (bi ca) và bản Áo anh sứt chỉ đường tà của Phạm Duy (hùng ca) là phổ biến hơn cả. Sự sinh ly tử biệt thời chiến tranh không phải lúc nào cũng được xem nhẹ tựa lông hồng hòa theo tinh thần hừng hực cả nước lên đường đi kháng chiến như Thâm Tâm trong Tống biệt hành ( bài này thiệt ra sáng tác thời tiền chiến hé hé):
Chí nhớn chưa về bàn tay không
Thì không bao giờ nói trở lại!
Hay như Nguyễn Đình Thi trong Đất nước:
Người ra đi đầu không ngoảnh lại
Sau lưng thềm nắng lá rơi đầy
Mà còn là nỗi niềm cay đắng như Hữu Loan trong Màu tím hoa sim:
Từ chiến khu xa
Nhớ về ái ngại
Lấy chồng thời chiến binh
Mấy người đi trở lại
Nhỡ khi mình không về
thì thương
người vợ chờ
bé bỏng chiều quê…
Hay Giang Nam trong Quê hương:
Hôm nay nhận được tin em 
Không tin được dù đó là sự thật 
Giặc bắn em rồi quăng mất xác 
Chỉ vì em là du kích, em ơi! 
Đau xé lòng anh, chết nửa con người!
(nhớ thời đi học đọc vanh vách bài này)
Và còn là nỗi mong nhớ đến người thân trong gia đình và lo lắng lỡ chuyện gì bất trắc xảy đến cho họ như Quang Dũng đã từng đề cập trong bản hùng ca Tây tiến:
Mắt trừng gửi mộng qua biên giới
Đêm mơ Hà Nội dáng Kiều thơm
Hay nhà thơ Hoàng Cầm trong bài Tâm sự đêm giao thừa (chôm bên Thivien):
Tôi có người vợ nghèo 
Đời vất vả gieo neo 
Từ khi chồng ra lính 
Nhà gianh bóng hắt heo 
Lần hồi rau cháo dăm phiên chợ 
Tóc rối thân gầy quán vắng teo 
Đêm ba mươi gió thổi 
Tôi lại nhớ con tôi 
Vợ đói con cũng đói 
Khóc lả lặng từng hồi 
Mẹ thì nước mắt nhiều hơn sữa 
Ngực lép con nhay đã rã rời…
Hay nhà thơ Yên Thao tự sự trong tác phẩm Nhà tôi (đã được nhạc sĩ Anh Bằng mượn ý thơ sáng tác nên nhạc phẩm Chuyện giàn thiên lý):
Tôi có người vợ trẻ
Đẹp như thơ
Tuổi chớm đôi mươi cưới buổi dâng cờ
Má trắng mịn thơm thơm mùi lúa chín
Ai ra đi mà không từng bịn rịn
Rời yêu thương nào đã mấy ai vui
Em lặng buồn nhìn với lúc chia phôi
Tôi mạnh bước mà nghe hồn nhỏ lệ
….
Anh rót cho khéo nhé
Kẻo lại nhầm nhà tôi
Nhà tôi ở cuối thôn Đoài
Có giàn thiên lí, có người tôi thương.
Hay nhạc sĩ Phạm Duy mượn nhịp thơ Lưu Trọng Lư (“…Ai có nghe tiếng hát chị đò đưa - mà không nhớ thương người quả phụ…Nằm ấp bóng trăng thưa…”) và cả giai điệu của Hoàng Cầm ngâm/hát để làm nên ca khúc dân ca mới rất phổ biến vào thời kháng chiến là bài Nhớ người ra đi:
Ai có nghe tiếng hát hành quân xa 
Mà không nhớ thương người vợ hiền 
Chồng ra lính biên cương 
Ngồi may áo cho con, còn nhớ 
Em tiễn anh ra mãi tận đầu thôn…



Tương tự như thế, bi kịch của Hoàng Cầm không phải là bi kịch “tử biệt” như Hữu Loan hay Giang Nam mà là bi kịch “sinh ly” như Quang Dũng và người tình “Kiều thơm” của ông. Theo hồi ký Phạm Duy, bi kịch “Kiều Loan” (tạm gọi thế) bắt nguồn từ vở kịch Kiều Loan. Khi ấy, Hoàng Cầm vừa sáng tác vở kịch-thơ Kiều Loan và cùng với vợ là nữ kịch sĩ Tuyết Khanh mới vừa biểu diễn được một hoặc hai buổi ở Nhà hát lớn Hà Nội:
“Vở kịch còn mang thêm cái tên Kiều Loan này, đáng lẽ được ra mắt công chúng tại nhà Hát Lớn Hà Nội vào trung tuần tháng chạp 1946 nhưng cuộc toàn dân kháng chiến chống Pháp bùng nổ vào ngày 19 khiến vở kịch đó chỉ được xuất hiện trước ánh sáng tiền trường có một hay hai đêm mà thôi. Do đó, rất ít người biết tới vở kịch thơ này.
Vở này có câu chuyện khá ly kỳ, đưa ra một nhân vật là Kiều Loan, người đã khuyến khích chồng ra đi với mưu đồ đánh đổ Nguyễn Ánh để phục hồi nhà Tây Sơn. Nhưng chồng nàng đã bỏ ý đồ phục quốc, đầu hàng nhà Nguyễn và được tuyển dụng làm quan trong triều đình. Kiều Loan vào thành Phú Xuân để tìm chồng thì gặp một người cùng chí hướng là ông già. Cả hai người này đã giả điên, giả say tạo ra sự huyên náo trước cửa Thành để được bắt đem vào dinh, nơi đó Kiều Loan có thể gặp được người chồng phản bội, nhắc nhở cho chồng nhớ tới lời hứa phục quốc khi xưa. Trong dinh, trước mặt bá quan, Kiều Loan giả điên, giơ tay chỉ hết người này tới người nọ, nhận ai cũng là chồng của mình và rốt cuộc, cùng với ông già giả say, nàng bị bắt giam. Trong ngục, hai người gặp thêm một người tù đồng chí là người què. Trong khi ba người : người điên, người say và người què bị giam trong ngục thì, sau khi súc động vì gặp lại vợ xưa với lời thề ước, người chồng tỉnh ngộ, cầm quân vào phá ngục để cứu vợ nhưng Kiều Loan đã tự vẫn chết cùng với các đồng chí của Nàng.”
Ngay sau đó thì vợ chồng Hoàng Cầm - Tuyết Khanh bỏ Hà Nội đi theo kháng chiến. Lúc này, do Tuyết Khanh đang có mang nên phải ở lại miền trung du còn Hoàng Cầm tiếp tục đi theo đoàn văn nghệ lưu diễn phục vụ quân đội. Buổi chia tay ở phố Nỉ (Bắc Giang) không ngờ là buổi gặp mặt cuối cùng giữa Hoàng Cầm và vợ để rồi sau này hai người không bao giờ gặp lại nhau nữa. Hoàng Cầm tiếp tục lưu diễn khắp miền Bắc còn Tuyết Khanh ở lại miền trung du. Kết quả của giai đoạn này là những bài thơ Đêm liên hoan, Bên kia sông Đuống và nhất là bài Tâm sự đêm giao thừa mà ai cũng biết là nói về vợ con ông. Trong khi đó, từ khi chia tay, Tuyết Khanh viết rất nhiều lá thư gửi Hoàng Cầm nhưng không nhận được hồi âm và Hoàng Cầm thì vẫn không thấy trở về nên đến năm 1954 bà đành di cư vào miền Nam. Năm 1975, đất nước thống nhất, một lần nữa, Tuyết Khanh lại phải di cư ra nước ngoài nên không gặp được Hoàng Cầm. An ủi cho Hoàng Cầm là ông đã gặp lại được đứa con trong bụng Tuyết Khanh ngày nào, mang tên Kiều Loan (tên vở kịch-thơ của ông), khi ông đi công tác vào Sài Gòn. Hiện nay mẹ con Kiều Loan đang sinh sống tại California (Mỹ). Chắc những ngày sắp tới đây Kiều Loan sẽ thu xếp trở về để dự lễ tang bố. Ai rành rõi bi kịch Kiều Loan này có thể sẽ đồng cảm với bài thơ Nếu anh còn trẻ của Hoàng Cầm và bài hát phổ từ bài thơ đó của nhạc sĩ Phạm Duy - Tình Cầm:
Nếu anh còn trẻ như năm ấy 
Quyết đón em về sống với anh 
Những khoảng chiều buồn phơ phất lại 
Anh đàn em hát níu xuân xanh
Nhưng thuyền em buộc sai duyên phận 
Anh lụy đời quên bến khói sương 
Năm tháng… năm cung mờ cách biệt 
Bao giờ em hết nợ Tầm Dương ?
Nếu có ngày mai anh trở gót 
Quay về lãng đãng bến sông xa 
Thì em còn đấy hay đâu mất ? 
Cuối xóm buồn teo một tiếng gà…”
(1941) 
(chôm từ thivien)
Bi kịch Kiều Loan hay bi kịch của Hữu Loan dường như là nét tiêu biểu những bi kịch của biết bao con người phải chịu cảnh sinh ly tử biệt do số phận và thời thế trong một giai đoạn đau thương của dân tộc. Kể từ năm 2007, khi “đại ca lãnh đạo” Nguyễn Hữu Đang tạ thế, lần lượt Lê Đạt (2008), Hữu Loan (3.2010) và Hoàng Cầm (5.2010) cũng ra đi vào thế giới khác, khép lại một trang sử đầy đau thương và mất mát. Mỗi một con người đó mang một nỗi bi kịch lớn đi theo suốt cuộc đời họ như một định mệnh. Họ nằm xuống nhưng những tác phẩm của họ tinh thần của họ, cũng như nhạc của Phạm Duy, Trịnh Công Sơn chắc chắn sẽ còn được lưu truyền mãi mãi bất kề tác giả còn tồn tại trên dương thế hay không. Bởi, chính những cảm xúc thật giữa cái bối cảnh không quên ấy, những tác phẩm ấy đã trở nên vượt thời gian kể từ khi mới ra đời!

 

Chia sẻ với:
|
|
|
More
 
các bài viết khác
14 Aug 2011  ...
08 Aug 2011 The Rite  Năm nay là một...
22 Jul 2011 NSƯT Thành Lộc cảm nhận về Xì Trum  Từ bộ truyện...
09 Aug 2010 Vài điều linh tinh Inception    Góp...
24 Jul 2010 Legion - Solomon Kane Sau một mùa World...
15 Jun 2010 World Cup và Maradona  Thú thật...
12 Jun 2010 Robin Hood  Trước khi xem phim...
09 Jun 2010 The Book of Eli, Shrek 4, Prince of Persia the Book of Eli ...
02 Jun 2010 Có một film festival khác  Đối với...
27 May 2010 Kick-Ass - Get your ass kicked!    Kick-Ass...
15 May 2010 Iron Man 2  Bộ phim được...